W samym centrum oleśnickiego rynku, tuż przed ratuszem, stoi dwunastometrowy pomnik, który od ponad 150 lat wzbudza mieszane uczucia. Kolumna Zwycięstwa to zabytek z pruskiej przeszłości miasta, upamiętniający wojnę francusko-pruską z lat 1870-1871. Na szczycie korynckiej kolumny z niebieskiego śląskiego marmuru góruje skrzydlata Nike – grecka bogini zwycięstwa, która w prawej ręce trzyma laurowy wieniec, a w lewej liść palmy.
To największy i najlepiej zachowany tego typu obiekt na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Co ciekawe, powstał nawet przed słynną berlińską Kolumną Zwycięstwa, choć miał być rzekomo na niej wzorowany.
- największy pomnik tego typu w regionie
- piękna architektura korynckiego stylu
- fascynująca historia od pruskiej do polskiej
- rekonstrukcja po dramatycznym upadku
- metalowe tablice z polskimi napisami
Historia pomnika – od pruskiej dumy do polskich tablic
Pomysł wzniesienia monumentu pojawił się krótko po zawarciu pokoju z Francją w 1871 roku. Początkowo powołany komitet budowy zaproponował skromny obelisk gdzieś na obrzeżach miasta. Mieszkańcy i lokalna prasa zareagowali jednak krytyką – uznano, że dzieło musi się wyróżniać i stanąć w samym sercu Oleśnicy. Ostatecznie zatwierdzono projekt wrocławskiego architekta Carla Johanna Bogislawa Lüdeckego, a rzeźbę Nike zaprojektował Friedrich August Wittig.
Kolumnę odsłonięto 10 maja 1873 roku. Wykorzystano klasyczny schemat korynckiej kolumny na prostokątnym cokole, który pierwotnie zdobiły marmurowe medaliony. Z przodu umieszczono płaskorzeźbę Krzyża Żelaznego, na pozostałych stronach – niemieckie napisy o treści patriotycznej.
Po 1945 roku niemieckie medaliony zniknęły. W 1964 roku, z okazji Tysiąclecia Państwa Polskiego i 20. rocznicy wyzwolenia Oleśnicy, na cokole umieszczono metalowe tablice z polskimi napisami. Jedna z nich głosiła: „W dwudziestą rocznicę wyzwolenia ziemi oleśnickiej i tysiąclecia państwa polskiego – Społeczeństwo Ziemi Oleśnickiej”. Inna przypominała, że w 1255 roku Oleśnica uzyskała prawa miejskie nadane przez księcia piastowskiego Henryka III.
Rzeźba Nike została odlana ze stopu cynkowo-aluminiowego o nazwie Zamak (cynk + 4% aluminium + 1% miedzi + 0,05% magnezu), który po wyczyszczeniu przypomina brąz. W dolnej części kuli ziemskiej, na której stoi bogini, znajduje się sygnatura berlińskiego zakładu odlewniczego „M. Czarnikow & Co. BERLIN”.
Dramatyczny upadek i odbudowa Nike
5 stycznia 1983 roku podczas silnej wichury figura Nike spadła z kolumny i rozbiła się na 113 kawałków. Przez kilka lat na szczycie pozostała jedynie kula ziemska i metalowy pręt.
Na zlecenie Urzędu Miejskiego i Towarzystwa Przyjaciół Oleśnicy pod kierunkiem dr Sławomira Fica zrekonstruowano rzeźbę. W 1989 roku kolumnę zwieńczono kopią figury, a oryginalną, sklejoną Nike umieszczono w Oleśnickim Domu Spotkań z Historią (wcześniej w sali zamku oleśnickiego). W 2002 roku pomnik przeszedł kolejną renowację.
Co zobaczysz na miejscu
Kolumna ma około 12 metrów wysokości, z czego sama marmurowa część mierzy 5 metrów. Stoi na kilkustopniowej prostokątnej podstawie zwieńczonej gzymsem. Całość wykonano z niebieskiego śląskiego marmuru, który nadaje pomnikowi charakterystyczny wygląd.
Rzeźba Nike prezentuje boginię zstępującą na kulę ziemską. Warto przyjrzeć się detalom – laurowy wieniec w prawej ręce symbolizuje zwycięstwo, a liść palmy w lewej to symbol męczeństwa. Skrzydlata postać zdaje się unosić nad rynkiem, a jej dynamiczna poza dobrze oddaje triumfalny charakter monumentu.
Obecne tablice na cokole to świadectwo powojennych prób nadania pomnikowi polskiego charakteru. Choć ich treść może budzić uśmiech jako próba „polonizacji” pruskiego zabytku, stanowią ciekawy element historii tego miejsca.
Oleśnicka Kolumna Zwycięstwa była pierwszym tego rodzaju pomnikiem na terenie ówczesnych Niemiec – powstała około 5 miesięcy przed słynną berlińską kolumną. W 1878 roku na jej wzór wzniesiono podobny monument w Namysłowie.
Czy warto się zatrzymać?
Kolumna to przede wszystkim punkt dla miłośników historii i architektury. Nie jest to atrakcja, przy której spędzi się godziny, ale stanowi ciekawy element spaceru po oleśnickim rynku. Warto ją zobaczyć w kontekście innych zabytków miasta – renesansowego zamku książąt oleśnickich czy barokowego kościoła Trójcy Świętej.
Pomnik dobrze ilustruje skomplikowaną historię Dolnego Śląska. Z jednej strony to pruski monument militarnego triumfu, z drugiej – świadectwo powojennych przemian i prób oswojenia niemieckiej spuścizny. Mieszkańcy mówią o nim „pomnik Nike” lub po prostu „aniołek”, co pokazuje, że został zaakceptowany jako część miejskiego krajobrazu.
Rodziny z dziećmi mogą wykorzystać kolumnę jako punkt orientacyjny podczas zwiedzania rynku. Sama w sobie nie jest szczególnie atrakcyjna dla najmłodszych, ale historia spadającej podczas burzy rzeźby potrafi rozbudzić wyobraźnię.
Dla kogo to miejsce
- Miłośników XIX-wiecznej architektury monumentalnej
- Osób zainteresowanych pruską historią Śląska
- Zwiedzających Oleśnicę, którzy chcą poznać lokalną historię
- Fotografów szukających charakterystycznych punktów miasta
- Turystów planujących spacer po zabytkowym rynku
Informacje praktyczne – lokalizacja i dojazd
Kolumna Zwycięstwa znajduje się na Rynku w Oleśnicy, tuż przed ratuszem. To lokalizacja, której nie da się przegapić – pomnik góruje nad centralnym placem miasta.
Dojazd: Oleśnica leży około 30 km na północny wschód od Wrocławia. Z Wrocławia można dojechać samochodem drogą krajową nr 8 lub autostradą A4 (zjazd Oleśnica). Parking znajduje się w pobliżu rynku, choć w centrum może być trudno o miejsce w weekendy.
Pociągiem z Wrocławia do Oleśnicy można dojechać w około 30-40 minut. Z dworca kolejowego do rynku to około 15 minut spaceru.
Czas zwiedzania: Samo obejrzenie kolumny zajmie 10-15 minut. Warto jednak połączyć wizytę z szerszym spacerem po oleśnickim rynku i zwiedzaniem innych zabytków miasta – wtedy należy zarezerwować 2-3 godziny.
Opłaty: Kolumna znajduje się w przestrzeni publicznej, więc dostęp jest bezpłatny i całodobowy. Można ją oglądać o każdej porze dnia i nocy.
Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu: Zaledwie kilkadziesiąt metrów od kolumny znajduje się ratusz, kościół św. Jana Apostoła z XIII wieku, barokowy kościół Trójcy Świętej oraz pomnik Golgota Wschodu. Największą atrakcją Oleśnicy pozostaje jednak renesansowy zamek książąt oleśnickich – to tam można zobaczyć oryginalną, sklejoną rzeźbę Nike, która spadła podczas burzy w 1983 roku.